Η κρίση και το ΙΜΦ : Ο Λύκος "φυλά " το μαντρί

Παρασκευή, 3 Απριλίου 2009


Η οικονομική κρίση που διανύουμε είναι το αποτέλεσμα της ανεξέλεγκτης Ελεύθερης Αγοράς. Μια ιδέα που προωθήθηκε με φανατισμό τα τελευταία 15 χρόνια.Υπάρχει βέβαια και η περίπτωση η καθαυτή κρίση, ή μέρος της να είναι προϊόν μεθοδεύσεων. Τελικά αυτό όμως ίσως να μην έχει και τόση σημασία.

Την στιγμή αυτή βιώνουμε το αποτελέσμα της απώλειας ελέγχου (Regulation and Οversight) των τραπεζικών προϊόντων. Όμως, τα σημάδια αυτής της πορείας ήταν ορατά εδώ και τουλάχιστον μια δεκαετία. Από την εποχή που έσκασε σαν βόμβα το σκάνδαλο της ENRON. Μέσα σε λίγα χρόνια, στις Ηνωμένες Πολιτείες, πλήθος κολοσσιαίων εταιριών κατέρευσαν (ΕΝRΟΝ, Worldcom, Arthur Andersen, Lehman Brothers) και η πλουσιότερη και πολυπληθέστερη πολιτεία, η Καλιφόρνια, “πτώχευσε“ κατά 20 δις δολάρια (τα οποία κατέληξαν στα ταμεία ταμία της ENRON).

Η περίπτωση της κρίσης στην ηλεκτρική ενέργεια που συγκλόνισε την Καλιφόρνια το 2000/2001 ήταν το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της απληστίας που διέπει τον επιχειρηματικό χώρο. Η ιδιωτικοποίηση των παραγωγών και χονδρεμπόρων ηλεκτρικής ενέργειας που επέβαλε ο ρεπουμπλικανός Pete Wilson σε συνδυασμό με την μερική απελευθέρωση (ελεύθερη χονδρική, ανώτατο όριο λιανικής) της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Καλιφόρνια την δεκαετία του 90, οδήγησε όχι στην μείωση αλλά στην εκτόξευση των χονδρικών τιμών. Η ΕΝRON εκμεταλλεύτηκε το νέο σύστημα δημιουργώντας τεχνητή μείωση της προσφοράς, οδηγώντας σε blackouts και αποκομίζοντας τεράστια βραχυπρόθεσμα κέρδη εις βάρος των φορολογούμενων.

Εχθές λοιπόν έληξε η συνάντηση των G20 με θέμα την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης και ανακοινώθηκαν οι αποφάσεις των μέτρων: Τα κράτη δεσμεύτηκαν να διοχετεύσουν 1,1 τρις δολάρια προς αντιμετώπιση της κρίσης. Την μερίδα του λέοντος πήρε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (IMΦ). Περί τα 750 δις δολ. Τα χρήματα αυτά προορίζονται για χώρες που αντιμετωπίζουν κρίση. Με άλλα λόγια αυτή την φορά πρόκειται για τις ανεπτυγμένες χώρες. Από αυτό το ποσό, 100 δις δολ. θα διατεθούν στις φτωχές χώρες. Στην ουσία, τα χρήματα αυτά τα πληρώνουν τα κράτη, δηλαδή εμείς οι πολίτες, τα παραλαμβάνει η ΙΜΦ, και τα δανείζει πάλι στα κράτη, με κάτι παραπάνω από απλό …. επιτόκιο.

To IMF δημιουργήθηκε το 1944 με σκοπό να σταθεροποιεί την συναλλαγματική ισοτιμία σε περίπτωση που χώρες αντιμετωπίζουν οικονομική κρίση. Η σταθερότητα του συναλλάγματος είναι σημαντικός παράγοντας στην διεθνή αγορά: ξαφνικές διακυμάνσεις σε μια χώρα, μπορούν να προκαλέσουν παγκόσμια κατάρρευση. Ιδιαίτερα επικίνδυνες για την συναλλαγματική σταθερότητα είναι οι περιπτώσεις όπου μεγάλα ποσά είναι τοποθετημένα σε ευκαιριακές επενδύσεις με την δυνατότητα ταχείας απόσυρσης. Η παγκόσμια αγορά είναι σαν ένα κτίριο. Στην περίπτωση που φουντώσει φωτιά σε ένα δωμάτιο, κινδυνεύει να επεκταθεί σε ολόκληρο το κτίριο. Στις κρίσιμες αυτές περιπτώσεις αυτές η ΙΜΦ παρέχει εμβάσματα για να σταθεροποιήσει την οικονομία της συγκεκριμένης χώρας και συνάμα την παγκόσμια αγορά.

Όπως όμως περιγράφει καίρια στο βιβλίο του Globalization and Its Discontents (2002), ο νομπελίστας πρώην διοικητής της Παγκόσμιας Τράπεζας Joseph Stiglitz, το ΙΜΦ έχει μετεξελιχθεί σε κάτι πολύ παραπάνω από απλό “πυροσβεστήρα“. Τις τελευταίες δεκαετίες, το ΙΜΦ έχει αναλάβει τον ρόλο της ανάπτυξης των αναπτυσσόμενων χωρών. Εν συντομία, την ύστατη στιγμή της αδυναμίας ενός κράτους, το ΙΜΦ παρέχει χρήματα υπό την προϋπόθεση το κράτος αυτό ουσιαστικά να παραδώσει τον έλεγχο της οικονομίας του στο ΙΜΦ. Τον ρόλο της ανάπτυξης τον είχε παραδοσιακά η Παγκόσμια Τράπεζα.

Με τον έλεγχο αυτόν το ΙΜΦ επιβάλει την δραστική μετεξέλιξη των οικονομιών των αναπτυσσόμενων χωρών, σε Ελεύθερες Αγορές. Το πρώτο μέλημα της ΙΜΦ είναι η κατάργηση των προστατευτικών δασμών, και των κρατικών επιχορηγήσεων. Η ταχύτητα με την οποία το πρόγραμμα “ανάπτυξης“ του ΙΜΦ επιβάλλει την μετάβαση αυτή δεν επιτρέπει στις τοπικές επιχειρήσεις να προετοιμαστούν κατάλληλα ώστε να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν σε ανταγωνιστικότητα τις αντίστοιχες πολυεθνικές των ανεπτυγμένων χωρών, με καταστρεπτικά για αυτές αποτελέσματα.

Στην ουσία, το ΙΜΦ προωθεί την διείσδυση των Αμερικανικών πολυεθνικών στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Εάν το ΙΜΦ διαδραμάτιζε τον αρχικό του ρόλο, τότε η κίνηση των G20 θα είχε βάση. Με γνώμονα ότι η σημερινή κρίση οφείλεται στις επιθετικές πρακτικές της ελεύθερης αγοράς και την έλλειψη ελέγχου, είναι παράδοξο να τροφοδοτούνται τα χρήματα στον φορέα που προωθεί την ανεξέλεγκτη Ελεύθερη Αγορά με θρησκευτική ευλάβεια. Κοινώς, μέσω της ενίσχυσης του ΙΜΦ, ρίχνουμε λάδι στην φωτιά!

Εάν κάποιος παρατηρήσει την πορεία των οικονομικών σχεδιασμών των τελευταίων δεκαετιών θα διαπιστώσει ότι οι κυβερνήσεις, αντί να προωθούν ένα ελεγχόμενο μοντέλο που θα παρείχε μια πιο συντηρητική αλλά υγειής οικονομία, καλλιεργούν την ελεύθερη αγορά και την άρση μηχανισμών ρύθμισης και ελέγχου. Αυτή η στρατηγική έχει ως αποτέλεσμα την μεγιστοποίηση των κερδών σε περιόδους ακμής. Στόχος κάθε εταιρίας στο μοντέρνο καπιταλιστικό σύστημα είναι το μέγιστο βραχυπρόθεσμο κέρδος: πως θα βγουν οι αριθμοί για το τρίμηνο! Αναπότρεπτα, οι "καταχρήσεις" και οι υπερβάσεις των περιόδων αυτών οδηγούν σε κρίση. Τότε έρχεται η σειρά για τα κράτη να επέμβουν και να διασώσουν τις εταιρίες αυτές με δημόσιο χρήμα.

Αυτό που δεν αντιλαμβανόμαστε είναι ότι το χρήμα τοποθετείται και πάλι στα ίδια χέρια που μας οδήγησαν εξαρχής στην κρίση. Είναι λοιπόν αυτά τα χέρια ικανά και πρόθυμα να μας βγάλουν από την κρίση, ή να μας επιβάλουν ένα ακόμη πιο "άρρωστο" σύστημα προς ίδιο όφελος;

Σε τούτο το “παιχνίδι“ που δεν αλλάζει ουσιαστικά, οι κερδισμένοι και οι χαμένοι είναι πάντα οι ίδιοι.